четврток, 25 Јул 2024 / 6:54:25
Le Monde Diplomatique – Македонско издание

Навраќање кон програмата за „Републичко ре-образование“ започнато од 2016 година

Дерадикализација, причините за фијаското

Соочени со вонредната состојба, републиканското обновување на работата не можеше да се справи со критичката мисла, сфатена како застрашувачка и контрапродуктивна. За да се изгради кохезијата и да се замолчат различностите, беше неопходно да се освети единството како вредност која им е драга на армијата, но лошо прилагодена на демократската дебата

Од Алекс Албер, Жоел Кабалион и Валери Коен
Социолози. Автори на делото „Un impossible travail de déradicalisation“, издание Ерес, Тулуз, 2020 година.


Фото: Constant Loubier / Unsplash

Дебатирајќи во Парламентот на почетокот на годината, нацрт-законот за „консолидирање на принципите на Републиката“ ги оживеа контроверзиите за местото на религијата во јавната сфера. Преку тоа се истакнува слабоста на политиките за спречување на „радикализација“. Лекциите од експериментите извршени помеѓу 2016 и 2017 година во единствениот „центар за де-радикализација“ очигледно не се совладани.

Пет и пол години по нападите во Париз, важното прашање што тогаш ја окупираше јавната дебата не изгуби ништо од својата акутност: што можеше да стимулира реакцијата за такво насилство? Како запаѓаме во омраза? Насилната „радикализација“, за која првично се сметаше како категорија на полициско известување1, се утврди како медиумски преносител и како предмет на бесконечни расправии помеѓу ориенталистички истражувачи. Тие повторно се појавуваат со секој атентат, преку директно или индиректно вклучување на политичко-религиозни мотиви.

Овие настани ја зајакнуваат партијата на оние кои судат за „вредностите на Републиката“ доведени во прашање од муслиманскиот „комунитаризам“. Ова одвнатре ќе ја наруши кохезијата на француското општество; тоа би било поттикнување на способноста за враќање на изгубеното единство и влевање „почит кон нашите вредности“ кај дел од младите, особено во работничките населби, сè уште сомнителни за недостаток на државјанство.

Но, како (повторно) да направиме Република? Како во секое дете да се всадат вредностите што треба да ја обединат националната заедница? Да се спречи и сузбие насилството е една работа; да се направи посакуваниот збир на идеи е друга работа. Соочени со толку големи влогови, политичарите генерално се задоволни со проширување на безбедносниот арсенал и дејствувањето во симболичен регистар, особено со помош на законите кои се директно или индиректно насочени кон видливоста на исламот во јавната сфера.

Сепак, за време на бранот терористички напади од 2015-2016 година, владата беше принудена да развие итен одговор со цел спротивставување на она што се сметаше за епидемија од „радикализација“. Акциониот план против радикализација и тероризам, презентиран на 9 мај 2016 година од страна на тогашниот премиер, г. Мануел Валс, главно беше заснован на создавањето институции кои се посветени на преземањето на одговорноста за „радикализираните“.

Првиот и единствен Центар за превенција, интеграција и државјанство (CPIC) беше основан во септември 2016 година во близина на Шинон, во регионот на Центар-Долина на Лоара. Овој центар имаше за цел да ги прими младите возрасни лица „во процес на радикализација“ кои се пријавени во префектурните делови од страна на нивните семејства или од институциите во интернатите со цел да ги одвлече од насилното дејствување. Жителите не требаше да бидат „во рацете на правдата“ или во досието С, како што беше случај во следните програми2, туку мораше да бидат доброволно пријавени. Им беше понудена психоаналитичка, социјална и когнитивна поддршка сè додека можат да развијат професионално осамостојување.

Г. Валс инсистираше на проектот, кој требаше да обезбеди републиканска мисија за реставрација, да интегрира патриотски и воен декор: во име на кохезивна логика инспирирана од јавните установи за вметнување на одбраната (Epide)3, жителите и персоналот носеа униформа и мораа да учествуваат во подигањето на боите со звукот на државната химна на франција Марсељеза (La Marseillaise). Правилата на живот инспирирани од оние во затворените образовни центри (CEF) управуваа со нивниот секојдневен живот: строги распореди, континуирани активности, колективни казни наменети за враќање на „рамката“ и почитување на авторитетот.

Колку и да е во центарот, религиозното прашање беше застапено настрана од лаичката рамка што и е наметната на оваа државна институција. Затоа, на жителите им беше дозволено да се молат само надвор од работното време, во приватноста на нивната соба, рано наутро и доцна во ноќта, без одредено место или можност колективно да се молат, што би предизвикало многу конфликти.

Овој проект брзо пропадна поради тежината на неговите внатрешни противречности. Само мал број жители беа конечно добредојдени, бидејќи очекуваната јавност никаде ја немаше (помалку од 5% од пријавените ги исполнија бараните критериуми). Ретките „доброволци“ генерално не беа присутни. Никој не ја следеше програмата до крај : некои беа ексфилтрирани по откритијата на нивното патување, други беа претекнати од правдата, а третите едноставно го искористија своето право на повлекување. Помалку од шест месеци по неговото отворање, центарот беше празен, оставајќи околу триесет професионалци во целосен очај, со сосема нова работна алатка… која е бескорисна.

Овој проект кој е целосен неуспех на практично ниво, сепак ја исполни својата цел на политичко ниво. Соочена со искушението на она што сè уште не беше наречено „сепаратизам“, владата го сигнализираше својот цврст одговор: оваа привлечна младина би била “manu military“ односно вооружена сила покрај републиканските води. Симболот требаше да биде впечатлив, но политичката и медиумската инструментализација не им помогна ниту на младите, ниту на професионалците во центарот.

Интервјуата направени со скоро сите триесеттина вработени во CPIC ни овозможија да ги идентификуваме стапиците со кои се соочува проектот, особено несогласувањата што ја распаднаа работната група. Хиерархијата која делумно доаѓа од Epide, со воени методи, се бореше да биде прифатена од тимовите, кои, од своја страна, доаѓаа главно од некогашното претпријатие за социјална заштита на децата, а која претходно беше сместена во обновените простории на центарот. Работата што требаше да се изврши се сметаше за нова, на маргините на социјалната работа. Неговата сè уште флуидна дефиниција довела до територијална борба помеѓу искусни наставници, желни да продолжат со поддршка заснована на изградба на емпатична врска и нивната хиерархија која носи поавторитарна концепција за образованието, во кое патриотските симболи заземале централно место. Овој судир на професионални култури беше уште побрутален кога се случил во институција, набљудувана од страна на медиумите и осудена да служи како лабораторија за јавно дејствување.

Воспитувачите не сакаа да ја премолчат борбената димензија на нивната работа. Соочени со хиерархија гледана како „победа“ едноставно како факт на „носење на салафистите на митингот пред знамето“ (иако молчеа за време на Марсељезата), едукативните тимови ја истакнаа бескорисноста на овие обреди, што во нивните очи претставуваше „маскенбал“. Како што истакна еден од најискусните едукатори од центарот : „прашањето за знамето, значењето на Републиката, се согласувам, само што тоа не се наметнува односно не е интензивно. Не можеме да кажеме: „Бидејќи ќе ја пееш Марсељезата, ќе станеш добар патриот“.“ Тој и неговите колеги најдоа друга, поефикасна форма на граѓанско образование. „Јас се занимавав со главните закони на социјалната политика во Франција“, објаснува обучувачот. На пример (…) борбата против оградувањето, активните приходи од солидарност, универзалното здравствено покритие, сите овие големи мерки кои исто така овозможуваат повторно фокусирање на она што го има добро Франција. (…) Ова за мене е начин за да тие можат да ја сакаат Републиката.“ Овој социјален тропизам не предизвика ентузијазам кај раководството. Консултирајќи ја образовната програма, еден од извршните директори пресуди : „Франција не е доволна.“

Посуштински, персоналот главно тврдеше дека стимулира критичко размислување, со цел да ги натера жителите да размислуваат сами, по што беше дискутирано : „Она што го разбрав со мојот раководител на одделот е дека не треба да зборуваме за чувствителни теми (…). Тоа не развива критичко размислување кај мене.“ Доаѓајќи од воената институција, началникот на одделот за кој станува збор објасни : „Многу луѓе мислат дека им помагаат на младите луѓе оставајќи ги да размислат, но за мене тоа не е баш вистинскиот избор во екстремни случаи.“

Всушност, раководството не прифати да се доведат во прашање рамките и обредите од страна на некои од образовните тимови. Така, еден од службените лица се прогласи за „крајно разочаран од воспитното образование од страна на воспитувачите … кои го немаат“, прашувајќи се „зошто не може да се придобие воспитувач пред француската кауза? Ние не сме Национален фронт затоа што го поздравуваме неговото француско знаме!“

Опишани како премногу „релативистички“ во однос на вредностите, некои воспитувачи можеби биле перципирани како „објективни сојузници“ на жителите. Хиерархијата ги припишуваше своите резерви на бунтовен дух, некомпатибилен со проектот и ги толкуваше како слабости сместувањата наменети за одржување на врска со младите. Управата сметаше дека овие воспитувачи се неспособни да наметнат „рамка“ затоа што „премногу сакаа да бидат пријатели со неколку корисници“, како што ќе ни објасни еден од поддржувачите на воената линија. Тие беа критикувани особено затоа што не ги криеле своите мислења во врска со програмата за младите, па дури и имплицитно, затоа што склучиле сојуз со нив против хиерархијата : „Потоа, како очекувате да бидат земени овие млади луѓе, ако знаат дека има воспитувачи кои размислуваат како нив? Понекогаш, дури и корисниците станаа еден вид на воспитувачи: тие ги имаа истите мисли!“ Овие класични несогласувања за улогата на авторитетот во образованието, под сенката на знамето, добија посебен пресврт. Дали формата на полкот одговараше на грижата за јавноста, прецизно карактеризирана со укинување на критичкото размислување? Централна дебата, но која беше скратена пред авторитаризмот на хиерархијата. Соочени со вонредната состојба, републиканското обновување на работата не можеше да се справи со критичката мисла, сфатена како застрашувачка и контрапродуктивна. За да се изгради кохезијата и да се замолчат различностите, беше неопходно да се освети единството како вредност која им е драга на армијата, но лошо прилагодена на демократската дебата. Посочени, десетина наставници и обучувачи беа принудени да дадат оставка во првите месеци од постоењето на центарот, во тежок период. Другите, под притисок, беа принудени да замолчат. Да се вратат во редот и да го проголтаат нивното критичко чувство за нив значеше да „престанат да размислуваат“, како што многумина рекоа. На крајот, се чинеше дека приврзаниците на социјална Република биле подложени на некакво обновување од страна на приврзаниците на воената Република.

Во секојдневната работа, политичката амбиција за обновување на врската помеѓу младите и Републиката конечно ги обелодени дивергентните концепции на граѓанското образование. Зад дебатите околу важноста на симболите и местото на критичко размислување, самата Република постепено се појави повеќекратна и двосмислена : дали треба да се замисли во регистар позајмувајќи од светото, со ризик од вознемирувачка хомологија со религиозниот репертоар, или, напротив, треба да му се врати неговиот историски контингентен карактер, неговите противречности, за подобро да се покаже неговата флексибилност, толеранција и неговото отворање?

Ова искуство нè повикува да го доведеме во прашање процесот на брендирање на „вредностите на Републиката“ како ѕидина против ерозијата на социјалните врски и растот на радикализмот. Желбата да се претвори во тотем преку кој националната заедница го осветува своето изгубено единство, да побара нивно „почитување“, подигајќи ги над дебата, отстранувајќи ги од полето на критика, значи да се направи тоа за квази-религија – лаичка се разбира, но чијашто способност е да ги протерува еретиците со што нема да и завидува на религиозната мисла4.

Кога еден од жителите на центарот изразил желба да се запише во изборниот список на соседното село за да може да гласа на претседателските избори, се вели дека градскиот советник категорично го одбил. Не можеме да ги покажеме подобро недоследностите на едно барање без ценење.

Преведено од: Павлина Димовска


Фусноти:

  1.  Прочитајте Laurent Bonelli et Fabien Carrié, « En finir avec quelques idées reçues sur la radicalisation », Le Monde diplomatique, септември 2018 година.
  2.  Истражување и интервенција за екстремистичко насилство (RIVE) и Индивидуализирана програма за прием и социјално прераспоредување (PAIRS). Cf. à ce sujet Marc Hecker, « Djihadistes un jour, djihadistes toujours ? Un programme de déradicalisation vu de l’intérieur », Focus stratégique, n° 102, Institut français des relations internationales, Париз, февруари 2021 година.
  3.  Преименувана во « Établissements publics d’insertion dans l’emploi ».
  4.  Cf. Talal Asad, Wendy Brown, Judith Butler et Saba Mahmood, La critique est-elle laïque ? Blasphème, offense et liberté d’expression, Presses universitaires од Лион, 2015 година.

Поврзани текстови

Кошничка

Cart is empty

Вкупно
ден0.00
0
LeMonde Diplomatique - македон

FREE
VIEW